Het nieuwe juridische pakket, bekend als de Rijkswet HOFA (Houdbare Overheidsfinanciën Aruba), dat formeel in de ontwerpfase is gepresenteerd, markeert een “vóór en na” in de financiële autonomie van Aruba. Hoewel het officiële discours spreekt over “duurzame financiën,” onthullen de kleine lettertjes van de wet een structurele machtsoverdracht aan de Rijksministerraad (RMR).
Het document, dat zowel de lokale Landsverordening als de Rijkswet zelf omvat, concretiseert het akkoord van 4 juni 2024 tussen Aruba en Nederland—een akkoord dat NIET bindend was en NIET is uitonderhandeld door AVP–FUTURO. Een grondige analyse brengt vijf kernpunten aan het licht waar de beslissingsbevoegdheid van de volksvertegenwoordigers op Aruba ernstig wordt beperkt:
1. Verlies van Budgettaire Souvereiniteit Tot op heden was het Parlement van Aruba het hoogste orgaan voor de goedkeuring van de begroting. Onder de Rijkswet HOFA wordt deze vrijheid vrijwel geëlimineerd. Deficietnormen, overheidsschuldlimieten en personeelskosten worden niet langer in Oranjestad bepaald, maar worden “verankerd” in een Rijkswet. Dit betekent dat geen enkele meerderheid in het Parlement kan besluiten de financiële koers te wijzigen zonder de zegen van Nederland.
2. Begrotingskamer: De Nieuwe Toezichthouder De wet introduceert de Begrotingskamer. Hoewel dit juridisch een Arubaans orgaan is, fungeert het als een “preventief filter.” De regering van Aruba is verplicht alle conceptbegrotingen aan dit orgaan voor te leggen. Als de Begrotingskamer een negatief advies geeft, heeft de regering zeer weinig bewegingsruimte; het “comply or explain”-principe legt een zodanig hoge juridische druk dat afwijken van het advies kan worden geïnterpreteerd als een ernstige schending van de Rijkswet.
3. Directe Interventie vanuit Den Haag Het meest controversiële punt blijft de rol van de Rijksministerraad (RMR). De Rijkswet HOFA geeft de RMR de wettelijke bevoegdheid om direct in te grijpen in het beheer van Aruba als de normen niet worden nageleefd. Dit kan zich uiten in een “aanwijzing”, waarbij Den Haag precies kan dicteren waar bezuinigd moet worden of hoe de inkomsten verhoogd moeten worden, voorbijgaand aan de wil van lokale bewindslieden.
4. Controle op NV’s en Stichtingen Nieuw in dit kader is dat het toezicht zich niet beperkt tot de centrale overheidsbegroting. De controle strekt zich structureel uit over de collectieve sector, inclusief stichtingen en, indirect, het vermogen van de overheid om dividenden van staatsbedrijven (NV’s) te beheren. Dit ontneemt de overheid de “noodkas” die vaak werd gebruikt om gaten in de nationale begroting te dichten.
5. Een bijna onmogelijke “Verankering” Door dit financieel toezicht vast te leggen in het Statuut en in een Rijkswet, stapt Aruba in een juridische structuur die zeer moeilijk eenzijdig ongedaan te maken is. Een Rijkswet vereist immers consensus tussen alle partners in het Koninkrijk, wat in de praktijk betekent dat Nederland het eerste en laatste woord heeft over de toekomst van dit toezicht.
Opmerking: Al de bovengenoemde punten zijn vervat in de “Concept Landsverordening” en het “Concept Voorstel van Rijkswet HOFA.” Dit zijn de punten waarin Premier Mike Eman, Minister Geoffrey Wever en Minister Gerlien Croes Aruba hebben gemanoeuvreerd, waarmee zij de kiezer en het Arubaanse volk hebben verraden.
Journalistieke Conclusie De Rijkswet HOFA is niet louter een technisch instrument om de financiën te saneren; het is een juridisch stuk dat de definitie van autonomie voor Aruba verandert. Terwijl de regering de wet verkoopt als de enige weg naar stabiliteit, is de realiteit dat het financiele “stuur” van het eiland steeds meer in de handen van de controlerende politici in Den Haag komt te liggen.
Lees hier voor je zelf :