Onderwatercultureel erfgoed beheren met kennis

Voor een eiland omringd en gevormd door de zee, moeten we, om de identiteit en het erfgoed van Aruba te begrijpen, ook begrijpen wat er onder water ligt.

Er heeft zich nu een belangrijke kans voorgedaan. Onderzoekers en lokale bewoners kunnen onder water kijken op een schaal die voorheen niet mogelijk was. Het centrale onderdeel van de expeditie Onderwatercultureel Erfgoed is de RV Hydra, een onderzoeksschip van 56 meter dat wordt geëxploiteerd door Inkfish, een filantropische organisatie die zich toelegt op het uitbreiden van de wetenschappelijke kennis van de zee en het publiek ten goede komt met haar onderzoek. Deze expeditie wordt volledig gesubsidieerd door Inkfish, wat een significante kans creëert voor Aruba om toegang te krijgen tot gespecialiseerde onderzoeksinfrastructuren, technologie en expertise.

Het werk volgt de principes van het UNESCO-verdrag van 2001 betreffende de bescherming van de onderwaterculturele erfenis, dat landen aanmoedigt om hun onderwatererfgoed te beschermen, het onnodig boven water halen van objecten te vermijden en samen te werken op het gebied van onderzoek, training en kennisuitwisseling. Al meer dan twee decennia wordt er onderzoek gedaan naar het onderwatercultureel erfgoed van Aruba. In 1999 begon archeoloog Raymundo Dijkhoff van het Nationaal Archeologisch Museum Aruba (MANA) met het opzetten van wetenschappelijke netwerken, het verzamelen van informatie en het verkennen van benaderingen om onderwaterlocaties te beschermen.

In 2011 begon een initiële inventarisatie van Aruba’s onderwatercultureel erfgoed, gevolgd door meer onderzoek, bewustwordingsactiviteiten en internationale samenwerking. In 2019 werd een formeel verzoek ingediend door Aruba, Curaçao en St. Maarten bij Nederland om het UNESCO-verdrag van 2001 te ratificeren. De ratificatie staat gepland om in de komende jaren plaats te vinden. Daarom vormt het project met Inkfish de volgende stap in het onderzoek naar onderwatercultureel erfgoed voor Aruba na een traject van 20 jaar.

De ster van deze expeditie is een multi-beam sonar (multi-bundel sonar) die de zeebodem tot wel 2500 meter diep in kaart kan brengen door geluidsgolven naar de bodem te sturen en het terugkerende signaal te gebruiken om driedimensionale kaarten te creëren. Het doel is om zoveel mogelijk in kaart te brengen en de kennis te verbeteren van zowel bekende als onbekende locaties van onderwatercultureel erfgoed rondom Aruba. De RV Hydra vervoert tevens twee kleine onderzoeksonderzeeërs die tot 1000 meter diep kunnen opereren. Het steunschip, Skye, zal helpen bij het in kaart brengen van de zeebodem en het ondersteunen van duikoperaties, terwijl de Hydra zelf twee laboratoria bevat om monsters en wetenschappelijke gegevens te verwerken tijdens de expeditie.

Het onderzoek blijft niet beperkt tot archeologie. Wetenschappers zullen ook het mariene milieu van Aruba onderzoeken. Een techniek die zal worden gebruikt is omgevings-DNA, ofwel eDNA, dat sporen detecteert van genetisch materiaal dat organismen achterlaten in het zeewater, zoals huidcellen of weefselfragmenten. Dit helpt om een breder beeld te krijgen van het aantal aanwezige soorten zonder dat ze gevangen hoeven te worden. De combinatie van archeologische kartering en ecologisch onderzoek biedt een unieke kans voor Aruba om haar natuurlijke en culturele onderwatererfgoed te begrijpen.