FeaturedLocal

Dia 14 di November ultimo dia Mundial di conscientisacion riba diabetes

Dia 14 Di November Ultimo Dia Mundial Di Conscientisacion Riba Diabetes

Diabierne Ultimo 14 di november, 2025 Skirbi pa: drs. Melva Croes-Yánez Fundacion Alzheimer Aruba (F.A.A.) awe ta desea tur esnan cu ta lucha incansabelmente dedicando tempo na conscientisacion di comunidadnan, ta enfoca riba maneho di diabetes y stimula comunidad pa baha e riesgo di Trastornonan Neurocognitivo cu diabetes ta trece cu ne. Banda di e consecuencianan conoci di diabetes, problemanan serio di salud, por afecta entre otro: curason, riñon , wowo, perdida di bista y cieguedad. Efectonan a largo plaso por aumenta e riesgo di infarto of atake cerebrovascular, problema cu nier, daño di vena y/of ader, cu por provoca problema den pia y por resulta den amputacion, problema cu salud sexual, di fluho di sanger, cambionan hormonal, factornan psicologico (manera cansancio y depresion), boca y sistema digestivo Algun ehempel con Diabetes ta Afecta e Cerebro y Su Funcionamento Cognitivo: Daño Vascular: Hiperglucemia/ nivel halto di suco den sanger por daña e adernan chikito y fluho di sanger y aumenta e riesgo di un atake cerebrovascular/stroke, dificultando asina e fluho di sanger pa e cerebro.
Cambionan Structural Den e Cerebro: Diabetes ta wordo asocia cu cambionan structural den e cerebro, manera Atrofia (reduccion) den cierto areanan cu ta relaciona cu deterioro cognitivo y cu ta ensera disminucion di capacidad manera: Memoria, Pensamento, Lenguahe y Tuma Decision. E efectonan di diabetes sa ta mas significativo, compara cu e efectonan di envehecimento normal. Deterioro di Funcion: Funcionan cognitivo cu sa wordo afecta mas frecuente ta ensera: Atencion y Velocidad psicomotorico. 2 Stress Riba E Cerebro: Nivel di sucu halto y nivel di sucu abou Nivel di sucu halto: Episodionan di Nivel di sucu halto ta causa stress riba e cerebro. Hopi hende no sa mes di e efectonan aki ya cu no por nota e efectonan aki riba e cerebro mesora. Suco halto despues di un tempo ta daña e vena/ader y fluho di sanger rico di oxigeno. Ora bo cerebro haya mucho tiki sanger, e neuronanan ta muri. Esaki ta causa problema cu Memoria y Pensamento y eventualmente causa Trastorno Neurocognitivo Vascular.
Nivel di sucu abou: episodionan di nivel di sucu abou (hypoglycemia) por ta hopi peligroso si esaki no wordo trata mesora. aki e cerebro no ta haya suficiente glucosa/sucu y tampoco suficiente oxigeno. contrario na sucu halto e señalnan di sucu abou ta imediato. sintomanan di hipoglycemia por inclui mareo, temblamento of iritabilidad. tambe e persona por tin dificultad pa cana of papia.. un hipoglycemia grave por provoca desmayo/ cay flauw of convulsion, incluso coma y morto. Algun investigacion ta mustra cu un baho derepente di sucu den sanger tambe por ta relaciona cu problema cu Depresion, Memoria y Atencion; p’esey si presenta algun di e problemanan akiriba y bo sucu ta baha, bo mester consulta cu un medico, mas lihe posibel, cu por yuda determina e causa di bo hipoglycemia y si ta necesario ahusta bo medicacion.
Mahera cu e poblacion mundial ta envehece y e cantidad di hende obeso ta aumenta, ta premira un crecemento drastico den e prevalencia di e Trastornonan Neuro-Cognitivo relaciona cu diabetes. Esaki ta exigi un accion drastico pa inverti mas atencion multidisiplinario y investigacion y fomenta conscientisacion cu e meta pa mitiga e impacto di e consecuencianan serio pa humanidad. Awendia ta conoci cu hende cu Diabetes Tipo-2 tin un riesgo di 1,6 mas halto pa desaroya un of otro forma di Trastorno Neurocognitivo den comparacion cu esnan sin diabetes. Ta wordo calcula cu un deterioro cognitivo ta afecta entre 20 % y 70 % di esnan cu diabetes na mundo. Riesgo Halto Pa Trastornonan Neurocognitivo Diabetes tambe ta wordo asocia cu un riesgo halto pa Trastornonan Neurocognitivo (antes yama Demensia) manera di e tipo Vascular, di Alzheimer, etc., debi na su efectonan negativo riba e vena/arteria y di e fluho di sanger den e cerebro, loke na su turno ta conduci na, entre otro, problema cu: Memoria, Atencion, Aprendizahe, Cambio di Humor, Aumento di Peso, Cambionan Hormonal (fluctuacion den nivelnan de estrogeno y progesterona, cu por influencia insulina, nivelnan (halto of abou) di suco durante embarazo. Riba tereno cognitivo e por afecta tambe funcionnan ehecutivo manera: habilidad mental cu ta permiti e cerebro ehecuta tareanan, resolve problema y adapta na situacionnan nobo, etc. Tambe e funcionamento di Control y Coordinacion di capacidad Cognitivo, manera e asina yama: Working Memory/ Memoria Di Trabou cu ta procesa y controla e informacion aki pa asina guia e forma cu nos por organisa nos bida, planifica y ehecuta nos plannan tambe den bida diario. 3 Dominionan Cognitivo Afecta E deterioro cognitivo relaciona cu diabetes sa afecta varios dominio, cuminsando cu: Funcionnan NO relaciona cu Memoria, Esnan relaciona cu e Cerebro: Atencion y Concentracion cu dificultad pa mantene atencion y esnan influencia pa mayor distraccion. Funcionan Ehecutivo: esta problema cu planificacion, tuma decision y organisacion. Memoria: Deterioro di memoria a corto y/of largo plaso. Velocidad di Procesamento: cu disminucion di velocidad mental y motorico. Habilidadnan Visuo-espacial: cu problema cu percepcion y orientacion y move den bo espacio /ambiente. Maneho y Prevencion Un deteccion tempran y intervencion den team ta crucial pa preserva e funcionman cognitivo. E strategia di prevencion y maneho, ta inclui: • Control optimal di sucu den sanger Mantene nivel di glucosa den sanger dentro di e rango adecua ta vital pa preveni dañonan serio. Cambio den estilo di bida por yuda mitiga e riesgo: Adopta un dieta saludable (p.e.: dieta mediteraneo), realisa actividad fisico cu regularidad y esnan cu ta huma: Stop di Huma. Ta importante pa controla condicionnan manera: Hipertension, Colesterol Halto y Depresion. Entrenamento Cognitivo: Ehercicio Mental (puzzel, yoga, etc.) den forma structural por yuda mehora bo reserva cognitivo y ta mengua e retraso den e deterioro structural.
Skirbi pa drs. Melva Croes-Yánez

Related posts

Na luga di cuestiona gesto di Minister Ursell Arends Parlamentario Marisol Lopez Tromp tambe mester ta transparente cu pueblo

EA News Author

Mal Tempo a yega Aruba

EA News Author

Minister Dowers a reuni cu Altocomisario di Polis Nacional di Hulanda pa fortifica cooperacion cu Aruba

EA News Author

Leave a Comment

Whatsapp Message