Er zijn momenten in de politieke geschiedenis van Aruba waarop zwijgen medeplichtigheid wordt. Voor de PPA-fractie is de recente verklaring van staatssecretaris Eric van der Burg in Nederland precies zo’n moment. Volgens parlementariër Eduard Pieters heeft de verklaring niet alleen bevestigd dat de Rijkswet HOFA zich blijft voortbewegen binnen het Koninkrijk, maar heeft het ook iets veel ernstigers onthuld: dat de regering van Aruba een proces heeft toegestaan zonder democratische consensus, zonder breed draagvlak en mogelijkerwijs buiten het constitutionele kader.
Welke consensus?
Volgens Van der Burg is er sprake van consensus omdat Gevolmachtigde Minister Schwengle de Rijkswet HOFA heeft ingediend in de Rijksministerraad, en men daar tot een consensus is gekomen om het proces voort te zetten naar de Raad van State. Maar voor de PPA is deze verklaring een frontale botsing met de politieke en constitutionele realiteit van Aruba.
“Welke consensus?” vraagt Pieters zich af. “Op geen enkel moment heeft het Parlement van Aruba de Rijkswet HOFA goedgekeurd, noch heeft het een formele instructie aan de regering gegeven om deze wet naar de Rijksministerraad te sturen, wat in strijd is met de afspraken die in 2022 tijdens het IPKO zijn gemaakt.”
Volgens Pieters is dit het centrale punt dat de regering ontwijkt. Het Parlement heeft, als directe vertegenwoordiger van het volk, nooit over dit proces gestemd of dit goedgekeurd. Zonder die democratische stap argumenteert de PPA dat er geen constitutionele legitimiteit en breed draagvlak is om te kunnen zeggen dat Aruba consensus heeft gegeven.
Raad van Advies noemde dit proces zorgwekkend
Pieters legde de nadruk op het vernietigende advies van de Raad van Advies, die felle kritiek uitte op de manier waarop de regering het proces heeft aangepakt. Volgens de Raad van Advies heeft de regering niet gewacht tot dit constitutionele instituut advies had uitgebracht en is de wet zonder voorafgaand advies naar de Rijksministerraad gestuurd.
De zwaarste kritiek was echter gericht op het zogenaamde “Nemo-plus-beginsel”, waarbij de Raad van Advies aangaf dat een minister bevoegdheden heeft die in de Staatsregeling zijn vastgelegd, maar voor zichzelf geen extra bevoegdheden buiten het constitutionele kader kan creëren en voorwaarden aan een wet kan verbinden.
“Dus wat zien we vandaag de dag?” vroeg Pieters zich af. “Een regering die het Parlement passeert, de Raad van Advies passeert en macht naar zich toetrekt die niet in onze Staatsregeling is verankerd.”
Het volk heeft al nee gezegd
Voor de PPA creëert de verklaring van Van der Burg een onjuist beeld alsof Aruba HOFA al heeft geaccepteerd. Pieters benadrukt echter dat de sociale en politieke realiteit precies het tegenovergestelde laat zien.
“Er zijn meer dan 10.000 handtekeningen tegen de Rijkswet HOFA. Er zijn 13 vakbonden die publiekelijk hebben verklaard dat deze wet in strijd is met onze Staatsregeling. We hebben een volk dat het er duidelijk niet mee eens is.” Volgens Pieters overstijgt het verzet tegen HOFA inmiddels de politieke kleur. “Mensen van alle politieke partijen benaderen de PPA om duidelijk te maken dat zij niet willen dat Aruba haar autonomie inlevert.”
Status Aparte is niet onderhandelbaar
Een van de punten die de PPA de meeste zorgen baart, is de uitspraak van Van der Burg dat de landen binnen het Koninkrijk via HOFA eindelijk “gelijkwaardig” zouden worden. Voor Pieters is dit een directe bedreiging voor de Status Aparte van Aruba.
“Sinds 1940 heeft ons volk gestreden voor meer autonomie en in 1986 heeft Aruba haar Status Aparte verkregen, waarmee het een land binnen het Koninkrijk werd naast de Nederlandse Antillen en Nederland. Dat kan men nu niet zomaar via een rijkswet komen veranderen zonder de procedures te volgen die ons Statuut en onze Staatsregeling vereisen.”
Pieters herinnerde eraan dat artikel 55 van het Statuut een veel strikter proces vereist om de constitutionele positie van Aruba te wijzigen, waaronder twee parlementaire behandelingen en een tweederdemeerderheid om de wijziging goed te keuren. “Dit is niet iets wat stiekem in een kantoor in Den Haag kan gebeuren,” verklaarde hij.
Het volk zal positie innemen
In zijn slotboodschap uitte Pieters een krachtige politieke waarschuwing aan zowel de regering van Aruba als aan het Koninkrijk. “We hebben het hier niet alleen over een financiële wet. We hebben het over autonomie, over democratie en over respect voor onze Staatsregeling.”
Volgens de PPA zal het volk zelf positie innemen als de regering en het Parlement de constitutionele en maatschappelijke zorgen rondom HOFA blijven negeren. “De geschiedenis van Aruba heeft één ding duidelijk aangetoond,” concludeerde Pieters. “Wanneer de leiders het land niet beschermen, doet het volk dat zelf.”