In een reeks artikelen getiteld “In het debat over HOFA” deelt parlementslid Xiomara Maduro belangrijke informatie voor het publieke debat over de Rijkswet HOFA. In dit artikel luidt de centrale vraag: Wie beslist er wanneer Aruba het niet eens is met een besluit dat door Nederland is genomen?
Geen Onafhankelijke Rechtbank Noch Geschillenregeling in het Koninkrijk
Binnen het Koninkrijk der Nederlanden bestaat er geen constitutioneel hof dat kan beslissen over een conflict tussen de landen. Evenmin is er een geschillenregeling om onenigheid over autonomie, gelijkwaardigheid of de interpretatie van het Statuut op te lossen. Als er een conflict is, ontbreekt een neutrale arbiter die het laatste woord kan spreken.
Verschillende Interpretaties van het Statuut
Een belangrijk voorbeeld hiervan is artikel 36 van het Statuut. Dit artikel bepaalt dat de landen in het Koninkrijk elkaar de helpende hand moeten bieden. Aruba en Nederland hebben de betekenis van artikel 36 tijdens de pandemie op verschillende manieren geïnterpreteerd:
Aruba stelt: Het Koninkrijk moet helpen. Aruba ziet dit als een plicht tot solidariteit in tijden van crisis.
Nederland stelt: Hulp kan gepaard gaan met voorwaarden, en daarom heeft Nederland strenge voorwaarden verbonden aan de financiële steun. Onder andere: korten op de salarissen van ambtenaren, bezuinigen op AZV-geneesmiddelen, het afdwingen van hervormingen via het Landspakket, en de eis om het financieel toezicht van Aruba te veranderen van een Arubaanse wet naar een Rijkswet. Bovendien bracht Nederland een hoge rente van 6,9% in rekening op de covid-leningen, en gebruikte dit om druk uit te oefenen op de onderhandelingen over HOFA.
Welk land heeft in een dergelijke situatie artikel 36 van het Statuut correct geïnterpreteerd?
Het Land met de Meeste Macht Domineert
Wanneer er geen onafhankelijke instantie is om een geschil tussen de landen te beslechten, trekt het land met de meeste macht vaak aan het langste eind. Nederland heeft meer invloed in de koninkrijksorganen, heeft meer ministers in de Rijksministerraad en beschikt over grotere politieke en financiële macht. Dit creëert een onbalans tussen de landen. In de kwestie rondom HOFA is Nederland uiteindelijk het land met de meeste macht, domineert het de discussie en kan het de autonomie van Aruba interpreteren zoals het zelf wil.
Er Is Sprake van een Democratisch Deficit
De realiteit is dat er binnen het Koninkrijk der Nederlanden sprake is van een democratisch deficit. Belangrijke besluiten voor Aruba kunnen worden genomen in organen van het Koninkrijk, terwijl Aruba niet over dezelfde invloed beschikt als Nederland. Daarnaast is er nog altijd geen onafhankelijk mechanisme om conflicten tussen de landen op te lossen.
De Vraag Blijft
Wanneer Aruba en Nederland het niet eens zijn over de betekenis van het Statuut: Wie beslist er dan?
Tot op heden is er geen enkele onafhankelijke instantie in het Koninkrijk die het verlossende woord kan spreken. Juist om die reden is het van groot belang dat we in het debat over HOFA blijven vragen: wie heeft het laatste woord, en is hetgeen besloten wordt wel of niet rechtvaardig?