Binnen de context van de impasse tussen de autonomie van Aruba en het financieel toezicht van Nederland—met name sinds 2015—dient HOFA zich aan. De hoofdvraag is: als Aruba HOFA niet tekent, wat dan?
Wat is HOFA en wat gebeurt er als Aruba niet tekent?
Wat is HOFA? Allereerst, wat is de Rijkswet HOFA? In simpele bewoordingen is het een rijkswet (van Aruba en Nederland samen) die financiële regels stelt voor Aruba. Het stelt een grens aan de schuld van Aruba, eist een realistische begroting en verplicht de regering om regelmatig verantwoording af te leggen.
Een onafhankelijke commissie zal de begroting toetsen en Nederland adviseren of Aruba aan de regels voldoet. Als Aruba voldoet, is er toegang tot ‘goedkopere’ leningen. Zo niet, dan is er meer toezicht (lees: controle). Dit laatste deel geeft veel mensen het gevoel van “wie niet luistert, moet voelen,” wat het debat verder aanwakkert.
Als Aruba niet tekent? Nu de hamvraag: wat gebeurt er als Aruba HOFA niet tekent? In feite zal er op korte termijn meer politieke vrijheid zijn. Aruba kan zelf beslissen wat het wil doen en waaraan het zijn geld uitgeeft. Aruba kan besluiten te lenen zonder een lagere rente te krijgen en het leven gaat door. Financieel is dit niet erg aantrekkelijk, maar het geeft Aruba de ruimte om te manoeuvreren in volledige autonomie.
Maar zoals ik in deel 1 legde, zal het vertrouwen van Nederland laag blijven. Dat kan resulteren in andere of strengere controlemechanismen op het moment dat Aruba in de problemen zit en opnieuw moet lenen. Door dit lage vertrouwen zal Nederland een volgende keer mogelijk alleen bereid zijn garant te staan onder veel strengere voorwaarden.
Met andere woorden, we zitten in het nauw. Na 40 jaar gebrek aan financiële en politieke discipline staat Aruba in een hoek. Als we ons land niet versterken, wordt een vorm van toezicht onvermijdelijk, op korte of lange termijn. Gezien de oorlog in het Midden-Oosten lijkt het er eerder op dat dit op zeer korte termijn zal gebeuren, aangezien dit de meest realistische situatie is.
Zwakke Instituties Wat er in het bijzonder toe heeft bijgedragen dat we in deze situatie zijn beland, is het dekolonisatieproces, dat nooit is afgerond. Dit is niet slechts een historisch feit; het leeft tot op de dag van vandaag voort in onze instituties. Aruba leeft nog steeds met een koloniale mentaliteit, waarbij we meer reageren vanuit emotie in plaats van structuur en het aantonen dat we onze kant van de zaak op orde hebben.
Dat maakt het moeilijk voor instituties om optimaal of volledig professioneel te functioneren. Waarom? Omdat instituties onder de politieke dominantie vallen. Het is duidelijk dat de politiek volledig wordt geregeerd door emotie en populisme in plaats van gezond verstand. In de drang om te scoren en te winnen “koste wat het kost”, wordt rechtvaardigheid vergeten en wordt er getrapt op de rechten en de toekomst van onze kinderen, kwetsbaren, ouderen en burgers die bang zijn om openlijk te uiten wat ze werkelijk voelen.
Ik heb dit eerder gezegd en ik zeg het nogmaals: we leven in een vorm van stille tirannie door de angstcultuur die het systeem creëert. Dit kan niet los worden gezien van het koloniale verleden dat we hebben geërfd. We hebben onze eigen elite gecreëerd die de dienst uitmaakt, en nu het water ons aan de lippen staat, willen zij dat we ofwel Nederland omhelzen als onze redder, ofwel patriottisch worden om HOFA tegen te houden, omdat dit ons terug zou sturen naar het koloniale tijdperk. Ondertussen is het volk verward en weet men niet meer wie of wat te geloven.
Wat nu? De koloniale mentaliteit zit ook in het volk zelf. Het weerspiegelt zich in de manier waarop we stemmen, hoe we klagen zonder verantwoording te eisen via een gezonde discussie, en hoe we geld uitgeven. Maar we moeten niet voor altijd in een slachtoffermentaliteit blijven hangen. We hebben de optie om bewust te kiezen voor een betere toekomst.
Mijn advies is: overweeg HOFA te accepteren onder strikte voorwaarden die Aruba helpen. Niet als iets dat wordt opgelegd, maar als een bewuste beslissing. Niet voor Nederland, maar voor onszelf.
Maar let wel! Dit besluit moet DUIDELIJKE voorwaarden hebben die Aruba zelf kiest. HOFA moet een helder doel hebben: het versterken van onze eigen instituties. De Centrale Bank, de Algemene Rekenkamer, overheidsdepartementen, het Openbaar Ministerie. Instituties die kunnen controleren, corrigeren en optreden zonder politieke druk van een partij, kabinet of het huidige parlement.
Het Volk heeft de Macht Daarom stel ik een CLAUSULE van 10 jaar voor.
Gedurende 10 jaar kan Aruba haar instituties versterken, de financiële discipline verbeteren en de transparantie verhogen. Het proces kan zelfs fasen hebben: streng toezicht (jaar 0-3), daarna verminderd toezicht (jaar 4-7), en een finale evaluatie (jaar 8-10). Het einde moet objectieve criteria hebben: de schuld is onder controle, de begroting is in balans en het onafhankelijke toezicht functioneert goed.
HOFA met voorwaarden Als we hieraan voldoen, kan HOFA automatisch eindigen na 10 jaar. Niet door politieke wil, maar door meetbare en concrete resultaten. Dit is niet pro-Nederland, maar juist pro-Aruba.
Echte autonomie komt niet door confrontatie; het komt door competentie. Om te laten zien dat we in staat zijn ons werk te doen en te doen wat juist is. De finale test van autonomie is deze: de beslissing ligt nu in onze handen.
Jayburtt J. Dijkhoff, PhD Expert in Gezondheidsrecht, Kwaliteit van Zorg en Sociale Reflectie
