In de afgelopen weken zijn er verschillende debatten gevoerd, maar wat voor mij erg belangrijk is, is om aan u, het volk, uit te leggen hoe de procedure van een Rijkswet precies in elkaar zit. Om de informatie eenvoudiger te maken, zal ik dit verdelen in drie fasen:
(1) De voorbereidende fase,
(2) De behandeling in de Rijksministerraad, en
(3) De formele procedure zoals vastgelegd in het Statuut voor het Koninkrijk.
1) De voorbereidende fase
In deze fase sluiten de regeringen een Bestuurlijk Akkoord. Zo’n akkoord geeft aan dat de landen proberen te komen tot ofwel een onderlinge regeling, ofwel een Rijkswet. In dit proces worden ambtenaren van de betrokken landen ingeschakeld, die samenwerken om een concept op te stellen — in dit geval het concept van de Rijkswet HOFA. Tijdens dit traject informeren zij hun regeringen en geven zij feedback wanneer er nog geen overeenstemming is. Zodra de ambtenaren aangeven dat er geen verdere vooruitgang kan worden geboekt, melden zij dit aan hun regeringen, waarmee het concept als afgerond wordt beschouwd. Daarom wordt dit ook wel de ambtelijke fase genoemd.
Wanneer het concept gereed is, volgt een Bestuurlijk Overleg tussen de betrokken landen om te bepalen of men verdergaat met een onderlinge regeling of een Rijkswet. Als een regering het oneens is met het concept, kan zij besluiten om te stoppen — en dan eindigt het proces daar.
2) De behandeling in de Rijksministerraad
Wanneer tijdens het Bestuurlijk Overleg overeenstemming is bereikt over het concept — zoals in het geval van HOFA op 13 augustus 2025 — wordt het concept doorgestuurd naar de Rijksministerraad (in Nederland). Na goedkeuring door de Rijksministerraad begint officieel het Rijkswetproces.
Het proces start met een internetconsultatie, waarbij iedereen de kans krijgt om zijn of haar mening te geven over de voorgestelde wet. Ook u kunt dus online reageren. Voor HOFA heeft deze consultatie al plaatsgevonden.
Wanneer de consultatie is afgerond, moet het concept opnieuw worden goedgekeurd door de Rijksministerraad voordat het wordt doorgestuurd naar de Raad van State. In dit stadium kan een regering nog steeds besluiten om het proces te stoppen. Maar omdat het kabinet AVP-Futuro op 13 augustus 2025 al heeft ingestemd met het concept (zonder dit publiek bekend te maken), is het nu moeilijk om zich terug te trekken.
Zodra de Raad van State (in Nederland) advies heeft uitgebracht, komen de regeringen opnieuw samen om te bespreken of zij aanpassingen willen doen aan het concept van de HOFA-wet of niet. Na overeenstemming keert het document terug naar de Rijksministerraad, die het concept goedkeurt om door te gaan met de formele parlementaire behandeling.
3) De formele procedure volgens het Statuut voor het Koninkrijk
Wanneer het concept en het advies van de Raad van State zijn afgerond, begint de formele procedure zoals vastgelegd in de artikelen 15 tot en met 19 van het Statuut. Artikel 15 bepaalt dat het wetsvoorstel tegelijkertijd moet worden aangeboden aan de Tweede Kamer én aan het Parlement van Aruba. Daarbij wordt een datum vastgesteld waarop een verslag moet worden ingediend, zoals beschreven in artikel 16.
Na het verslag reageren de regeringen van Aruba en Nederland gezamenlijk met een Nota naar Aanleiding van het Verslag (NAV). Samen met het wetsvoorstel wordt dit dan ingediend bij zowel de Tweede Kamer als het Parlement van Aruba. Op dat moment is de wet klaar om behandeld te worden.
De voorzitter van de Tweede Kamer bepaalt vervolgens de datum van de behandeling van de HOFA-wet in Nederland. Volgens artikel 17 van het Statuut mogen de Caribische parlementen bijzondere gedelegeerden sturen om daar het woord te voeren. Maar zij mogen alleen moties of amendementen indienen met steun van Nederlandse Kamerleden. Dat betekent dat geen enkel Arubaanse parlementslid — ook ik, Edgard Vrolijk — zonder mandaat van de meerderheid van ons parlement Aruba kan vertegenwoordigen in de Tweede Kamer.
Daarnaast kan de regering haar gevolmachtigde minister sturen om de vergadering bij te wonen. Maar in het geval van HOFA heeft dat weinig zin, omdat de regering zelf al heeft ingestemd met het concept tijdens het Bestuurlijk Overleg van 13 augustus 2025.
Als het Parlement van Aruba besluit een bijzondere delegatie te sturen, moeten we niet vergeten dat uiteindelijk de 150 Nederlandse Kamerleden degene zijn die stemmen over de wet en eventuele amendementen. Niet ik, niet AVP, niet Futuro — maar 150 Nederlanders die onze situatie vaak niet kennen, hebben het laatste woord. Als het Parlement van Aruba géén delegatie stuurt, zal de wet in de Tweede Kamer hoogstwaarschijnlijk zonder debat worden goedgekeurd.
Conclusie
Het is voor mij belangrijk dat u goed geïnformeerd bent over de procedure, zodat niemand u kan misleiden. Samengevat: de wet is nu bij het parlement enkel om het verslag te maken dat ik in fase 3 noemde. Als het Parlement van Aruba het daar niet mee eens is, kan het proces worden stopgezet via een openbare vergadering en een motie waarin wordt verklaard dat er geen consensus is — en dan stopt het daar.
Tijdens de openbare vergadering van 28 oktober heeft de coalitie AVP-Futuro een motie ingediend om de regering te instrueren het proces voort te zetten, namelijk om het concept naar de Raad van State te sturen. Op dit moment bevindt HOFA zich dus in fase 2, de fase van behandeling in de Rijksministerraad.
Tot slot kunt u nu zelf zien dat het Bestuurlijk Akkoord slechts het begin is van de procedure waarin de landen hun intentie tot samenwerking vastleggen. In de voorbereidende fase kan men op elk moment stoppen als men het niet eens is met het proces. Fase 1 duurt vaak lang, maar zodra er — zoals op 13 augustus 2025 — akkoord wordt gegeven, wordt de situatie een stuk complexer. Zo kunt u zelf zien dat de rol van het parlement in deze procedure zeer beperkt is, en dat het enige moment waarop invloed kan worden uitgeoefend, is wanneer het concept binnenkomt voor het verslag. Dáár moeten we als parlement laten weten dat er geen consensus is en dat wij geen HOFA willen!
Press release: MEP