PoliticaFeatured

Armand Hessels: Reforma inevitabel y drastico

Hessels

Na comienso di 2020 lo aproba presupuesto di 2020 cu un surplus di mas o menos Afl. 40 miyon. Pa prome biaha den historia di Aruba esaki no tawata consecuencia di entrada incidental, pero mas bien di aumento di impuesto y aporte extra di empresa (NV) di gobierno. Asina hustamente por a evita otro fayo presupuestal, danki tambe na un economia basta fuerte. Pero…prome cu por a aproba e presupuesto, e pandemia di Covid a entreveni. Di un dia pa otro e surplus premira a transforma den un fayo real di Afl. 1,3 biyon.

Realidad financiero y social-economico

Desde 2014, gobierno -bou di preshon fuerte di Hulanda- ta haci lo maximo pa reduci e fayonan enorme di presupuesto. Den esey semper tawatin miedo pa corta den e gasto mas grandi di gobiernoi, esta personal. Hunto cu gasto di interes, esaki ta traga mas o menos Afl. 1 biyon di henter e presupuesto di gobierno. Pa tur e otro gastonan di gobierno a resta apenas Afl. 350-400 miyon. Pesey tambe e perdida casi completo di e unico fuente di entrada di Aruba tawata fatal. Aruba por a sobrebibi solamente danki na e ayudo extenso humanitario y di presupuesto di Hulanda, ademas di prestamo local (caro). Asina por a duna esnan desemplea cuminda y por a evita mas retiro na escala grandi. Pero e ayudo presupuestario y otro prestamo ta aumenta e debe di Aruba substancialmente. Incluso e obligashonnan di PPP, dentro di poco e debenan lo forma 150% di nos Producto Nacional. Esey ta haci Aruba menos atractivo pa inversionista.

Pilder amargo

Como cu e trafico aereo na Aruba lo recupera gradualmente, (52% na 2021, 78% na 2023 y 90% na 2025), entrada di gobierno, cu ta depende masha di e mercado di turismo, lo reduci bastante. Consecuentemente lo tin insuficiente placa disponibel pa e.o. pago di interes y di salario pa e añanan benidero. Fayo presupuestal cronico y aumento di debe lo ta inevitable. A menos cu…lo reforma na un manera drastico. Pesey por premira cu Hulanda lo pone como condishon pa su ayudo presupuestario pa por fin reduci e aparato gubernamental. Esaki ta algo cu nos propio instancianan, ademas di Hulanda y IMF semper a recomenda gobierno di Aruba urgentemente. Esey ta nifica cu gobierno obligatoriamente mester baha e cantidad di personal concretamente. Pa e partidonan politico cu tin e aumento iresponsabel di e aparato publico riba nan consenshi, y pa e empleadonan publico en cuestion, di mes esaki ta un pilder amargo, specialmente den aña di elecshon. Den e cuadro aki, e intenshon di e sindicatonan di empleado publico pa (busca informashon tocante) recobra indexering y e reducshon di 12,5% di salario, ta totalmente absurdo!

Enbehecimento

Sinembargo, esaki no ta e unico reto pa Aruba. E consecuencianan di enbehecimento pa locual varios instancia a adverti seriamente for di hopi aña caba, pero cu gobierno consecutivo a neglisha completamente, lo explota e añanan benidero exponencialmente. Mientras cu na 2010 un empleado mester a cubri premie di tres pensionado, e relashon ey lo ta un pa seis na 2030. Esey ta impagable. Y como ningun gabinete a reserva placa p’esaki, CAft a conseha recien pa importa 20 pa 30.000 imigrante pa cubri e premienan necesario. Pero CAft ta neglisha e retonan social enorme y riba infrastructura cu esaki lo trece cu n’e, mientras cu apenas lo postpone e problema. E aumento di edad di penshun manera Hulanda a propone lo ta mas efectivo pa postpone e problema. Den esaki ta di spera cu un aumento di dos aña lo ta suficiente.Riba dje, e apelashon adishonal di hende di edad riba salud publico tambe lo hiba na (hopi) mas gasto, pa locual tampoco tin ningun reserva.

Reforma necesario

Pa e di tantisimo biaha Conseho di Consulta (CdC) no solamente ta boga pa un reducshon substancial di e aparato publico cu lo mester bay funcshona hopi mas eficiente y efectivo y di locual mester reconsidera e posishon huridico. Tambe mester transforma e ‘red tape’ di mala fama den un ‘red carpet’ pa inversionista. Ademas mester re-inventarisa e aparato publico urgentemente cu un re-evaluashon di e derecho di existencia di cierto departamento, servicio y funcshon. Economia mester diversifica hopi mas y bira mas sostenibel (circular). Procedura di douane y enseñansa mester mehora hopi mas. CdC ta boga pa hopi mas reforma, manera pa e sistema di plachi di number, zegelbelasting, transformashon di impuesto directo pa indirecto, mehorashon di medio ambiente, etc. pero como cu e sistema politico actual ta e causa cu nunca a concretisa tur e tipo di reforma necesario aki, no por spera cu awor sí esey lo ta e caso. Pasobra tin e impreshon fuerte (segun e encuesta di Banco Central y declarashon di ex-ministro di Infrastructura) cu corupshon y nepotismo ainda ta hunga un papel importante na Aruba. Pesey e reforma principal cu mester tuma luga ta esun di e sistema politico mes. ESEY, den combinashon cu supervishon/preshon di Hulanda (cu man riba cartera!) ta e unico speransa pa mehorashon real.

Related posts

Pa awo brandweer tin dos mecanico pero den futuro lo busca mas pa garantisa calidad

EA News Author

Minister Xiomara Maduro ta reconoce Anselmo Leo Vrolijk pa su 40 aña den media informando y educando nos comunidad

EA News Author

Autor Claudia Daher Ponson a introduci su buki pa Aruba y mundo cu un yamada y mensahe di union y paz

EA News Author

Leave a Comment

Whatsapp Message