Na het Tripartiet overleg op Curaçao stelt de PPA de HOFA opnieuw aan de kaak: “De regering alleen kan niet verklaren dat Aruba consensus heeft verleend; het Parlement moet ook een stem hebben.”
Tijdens het recente Tripartiet overleg op Curaçao, waar de Parlementen van Aruba, Curaçao en Sint Maarten beraadslaagden over diverse constitutionele onderwerpen die hun positie binnen het Koninkrijk raken, stond één woord wederom centraal: consensus.
Maar volgens parlementslid Eduard Pieters (PPA) moet Aruba juist daar een ongemakkelijke vraag stellen: Wier consensus? Want als het gaat om de Rijkswet houdbare overheidsfinanciën Aruba (HOFA), vraagt de PPA zich af of de regering Aruba zomaar kan binden op een autonoom dossier en het resultaat vervolgens kan presenteren als “consensus”, terwijl het Parlement pas in beeld komt als het traject al ver gevorderd is. Voor Pieters is HOFA niet alleen een financiële discussie, maar een debat over macht, autonomie en de vraag wie de bevoegdheid heeft om Aruba te binden.
Artikel 38: Overeenstemming moet daadwerkelijk wederzijds zijn
De HOFA is gebaseerd op artikel 38, tweede lid, van het Statuut, dat het voor de landen binnen het Koninkrijk mogelijk maakt om in onderling overleg zaken te regelen, onder meer via een consensusrijkswet.
Voor Pieters is de sleutelterm “in onderling overleg”. De Raad van State van het Koninkrijk heeft in haar advies over de HOFA eveneens opgemerkt dat de openbare financiën een autonome aangelegenheid van Aruba zijn en dat deelname aan een regeling op basis van artikel 38 vrijwillig moet plaatsvinden. Daarom stelt Pieters het centrale principe voorop: “Onderling overleg moet vrij zijn. Het mag niet gebaseerd zijn op chantage.”
“Met de rug tegen de muur, hoe vrij ben je dan?”
Pieters legt een direct verband met de pandemie. Aruba verkeerde in een diepe economische crisis y had dringend financiële steun nodig. Volgens Pieters stelde Nederland voorwaarden aan deze financiële steun in de vorm van hervormingen en constructies die later leidden tot meer toezicht.
Zijn politieke vraag is helder: “Als een land dringend geld nodig heeft en de andere partij stelt voorwaarden om dat geld te krijgen, hoe vrij is die consensus dan werkelijk? Hoe kun je tot een regeling komen met een andere partij als er voorwaarden op tafel liggen?”
Pieters kwalificeert de situatie als een handelen onder druk en zelfs “chantage”. Dat is zijn politieke interpretatie van de verhoudingen tijdens de crisis, maar het principe achter zijn kritiek is breder: instemming heeft alleen waarde als een land ook daadwerkelijk de ruimte heeft om “nee” te zeggen.
De regering is niet het Parlement
Voor de PPA speelt er nog een tweede probleem. De regeringen van Aruba en Nederland kunnen weliswaar tot een akkoord komen, maar Pieters vraagt zich af of de regering op eigen houtje mag concluderen dat Aruba consensus heeft verleend, wanneer het akkoord raakt aan de autonome bevoegdheden van het land. “Een regering kan niet op zichzelf concluderen: we hebben consensus.”
Voor Pieters kan het Parlement niet pas worden uitgenodigd nadat de koers al is bepaald. De regering regeert y het Parlement vertegenwoordigt het volk en controleert de regering. Zeker wanneer een Rijkswet raakt aan het budgetrecht y de autonomie van Aruba, moet het woord van het Parlement zwaarder wegen.
HOFA is de lakmoesproef
HOFA is precies de plek waar dit principe op de proef wordt gesteld. Het voorstel regelt het financiële toezicht via een Rijkswet y kent een belangrijke rol toe aan het CAft en de Rijksministerraad. De Raad van State heeft onder meer opgemerkt dat de beperking van de bevoegdheden van de regering en de Staten van Aruba niet verder mag gaan dan noodzakelijk is om de afgesproken doelen te bereiken.
De PPA gaat verder y blijft bij haar politiek-constitutionele weerstand tegen de HOFA. Pieters zet vraagtekens bij de vraag of de constructie de autonomie van Aruba voldoende respecteert. Maar zijn uiteindelijke waarschuwing reikt verder dan enkel de HOFA.
Tot slot concludeerde Eduard Pieters dat wat Aruba vandaag accepteert, morgen een precedent kan worden. Een wet kan immers het woord consensus dragen en twee regeringen kunnen hun handtekening zetten, maar voor Pieters is dat niet genoeg: “Consensus moet vrij en democratisch zijn, waarbij het Parlement van Aruba een daadwerkelijke stem heeft. Anders moeten we ons afvragen: Wie consensus?”.
