Diaranson, 28 di januari 2026, a marca e Dia Mundial di Trastorno Neuro-cognitivo cu Curpa di Lewy. E fecha aki ta rindi homenahe na Dr. Fritz Jacob Heinrich Lewy (1885-1950), e neurologo cu a identifica y describi e proteinanan den e celebro yama “Curpa di Lewy” na aña 1912. Esaki durante su investigacion serca un pashent cu Parkinson den e laboratorio di Alois Alzheimer na München, Alemania.
Riba e dia mundial aki, e meta tabata pa educa comunidadnan mundial cu un diagnostico corecto ta e prome paso pa mihor calidad di bida.
Abo ta trata di comprende e diferencia entre Parkinson y e trastorno cu Curpa di Lewy, y kico esaki ta nifica pa un ser keri?
Por ta un dokter a menciona malesa di Parkinson durante un cita of ocasion y e malesa cu Curpa di Lewy na un otro.
Podice bo tabata lesando tocante un condicion y bo ta keda mira e otro menciona?
Talbes e diagnosis mes no ta cla y bo ta purbando di saca afo kico ta cuadra cu loke bo ta mira y/of sinti?
Wel e confusion aki ta completamente comprendibel pasobra e dos condicionnan aki tin e mesun problema fundamental den e cerebro.
Bo tabata sa cu:
–
E Trastorno cu Curpa di Lewy hopi biaha ta wordo yama “E malesa mas comun cu ainda hopi NO sa di dje”; apesar cu oficialmente e ta wordo clasifica como un Trastorno Neuro-Cognitivo Mayor (e termino cu a reemplasa “demencia” den e manualnan medico manera DSM-5 desde 2014).
–
E Trastorno cu Curpa di Lewy no a ricibi e mesun atencion den medionan medico y publico manera otro trastornonan neuro-cognitivo, manera esun nan di Alzheimer y Vascular, lagando asina hopi famia y pashent sin e guia necesari?
–
E Trastorno cu Curpa di Lewy ta wordo confundi hopi biaha cu malesa Alzheimer of esun di Parkinson?
-Tur dos condicion, esta esun di Curpa di Lewy y di Parkinson, ta wordo principalmente causa pa un acumulacion di proteina den e cerebro yama Curpa di Lewy (“Lewy bodies”)?
-E sintomanan, manera: problema cu equilibrio, caimento, musculo stijf, cambio den comportamento y cognicion (memoria y pensamento) sa ta presente den tur dos, locual ta haci dificil pa un dokter no specialisa por duna un diagnosis corecto?
2-Tambe ta existi otro causanan di sintomanan cu ta parse e dos condicionan aki. Pa esaki por acudi na website di Organisacion Mundial di Salud: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/parkinson-disease.
Diagnosis:
-Un diagnosis diferencial corecto, ta importante, pasobra esaki ta influencia e escoho di maneho, remedi y e tipo di cuido ku e pashent tin mester pa su tratamento?
–
Aki spesialistanan cu experiencia cu condicionan cu ta trata Curpanan di Lewy, lo por haci diagnosis basa riba e entreotro: sintomanan y keho di e persona, su historia medico, examen físico, testnan Neuropsicologico di Scan nan specifico pa e meta aki (Manera: DaTscan (Dopamine Transporter SPECT), Cardiac scintigraphy (MIBG scan) y PET scans): Scans cu No ta obtenibel ainda na Aruba.
Diferencia Principal di e 2 Condicion nan:
-E diferencia principal di e 2 condicion nan aki ta den e orden ku e sintomanan ta manifesta nan mes:
•Parkinson: Normalmente ta cuminsa ku problema di movecion, musculo stijf, temblamento, cana lento, etc.. Esakinan hopi prome ku cualkier cambio cognitivo (den memoria, pensamento, atencion). Tin caso cu problema cognitivo por cuminsa hasta 20 aña despues di e sintomanan di movecion, temblamento, etc.
•Trastorno Neuro-cognitivo cu Curpa di Lewy: Aki e cambio cognitivo (pensamento, memoria, atencion) ta aparese mas trempan, hopi biaha pareu of hasta prome ku e problemanan di movecion (temblamento), musculo stijf, etc.
Tratamento / Medicina
Algun hende cu e condición nan aki por reacciona bon riba remedi pa Parkinson, specialmente si nan tin sintomanan di tipo Parkinson manera musculo stijf of rigides. Sinembargo, algun efecto secundario di e remedi nan aki por haci e sintomanan di trastorno neurocognitivo pio, specialmente confusion.
Trastornonan Neurocognitivo (TNC) mas conoci:
TNC ta condicionnan cu ta afecta e manera con nos celebro ta funciona, specialmente nos memoria, atencion y e capacidad pa pensa bon.
“Trastorno Neuro-cognitivo Mayor”: Segun e ultimo manual di diagnostico di e American Psychiatric Association (DSM-5: publica na mei 2013), e termino “Demencia” a wordo oficialmente reemplasa pa “Trastorno Neuro-cognitivo Mayor”. E cambio aki a wordo introduci pa reduci e stigma, mirando cu e termino ‘demencia’ hopi biaha ta wordo asocia cu ‘perdida di sano huicio’, of stigma di ta loco, etc. E cambio aki tambe ta pa refleha e progresonan den diagnosis di deterioro cognitivo miho. TNC NO ta un malesa!
No tur keho di memoria ta un desorden of Trastorno NeuroCognitivo: Lubida un nomber pa un rato of tarda un poco mas pa siña algo nobo ora edad ta subi ta algo normal. Si esaki no ta stroba bo bida diario of bo independencia, e NO ta un desorden / trastorno neurocognitivo.
3 Problema cu memoria tambe por ta relaciona cu stress, trauma, of falta di soño y NO ta un Trastorno NeuroCognitivo (TNC).
Aki ta sigi un lista di NCD den secuencia mas conocí:
1.Alzheimer: E causa mas comun di (TNC).; e ta afecta memoria y por causa confusion.
2.Vascular: Causá pa problemanan cu fluho di sanger (manera un atake cerebral (stroke) di cerebro).
3.Curpa di Lewy: Conoci pa alucinacion nan visual y cambionan den alerta.
4.Frontotemporal: Ta afecta principalmente personalidad, comportacion y lenga.
5.Parkinson: Principalmente un malesa di movemento, pero POR afecta e mente despues.
6.Lesion Cerebral: Daño cognitivo debí na un sla fuerte y of lesión na cabes.
7.Huntington: Un malesa hereditario cu ta afecta control di curpa y emocion.
8.Delirio: Un confusion fuerte cu ta bini di ripiente, pero cu hopi biaha por wordo cura y causa pa entreotro: infeccion/ inflamacion, efecto secundario di remedi intoxicacion di alcohol/droga, falta di awa (dehydracion), etc. Tin biaha delirio por ta un indicacion di un comienso di un trastorno neurocognitivo mayor.
Skibi pa drs. Melva Croes-Yánez, Neuropsicologo y presidente di Fundacion Alzheimer Aruba (F.A.A.)
