De laatste tijd staat Onderwaterarcheologie veel meer in de belangstelling van het publiek op Aruba. Onze eilandgemeenschap kent echter al een geschiedenis van meer dan 20 jaar aan toewijding aan ons Onderwater Cultureel Erfgoed. Het Nationaal Archeologisch Museum Aruba (MANA) heeft in dit traject een cruciale rol gespeeld. Onderzoek uitgevoerd door archeoloog en Hoofd van de Afdeling Collectie & Onderzoek van MANA, drs. Raymundo Dijkhoff, heeft geleid tot een inventarisatie van onderwaterreservaten uit het verleden en voor de toekomst. Dit vormde de basis voor diverse nationale en internationale samenwerkingen, waaronder het recente partnerschap tussen MANA en het internationale filantropische bedrijf Inkfish LLC, dat momenteel met multibeam-sonartechnologie de zeebodem van de Arubaanse territoriale wateren in kaart brengt.
Lang voordat het zover kwam, creëerde het bureauonderzoek (desk-based research) uit 2021 van drs. Raymundo Dijkhoff (waarbij alle bestaande bronnen werden gebruikt voor een inventarisatie van maritieme locaties) al belangrijke nieuwe kansen voor Aruba. Hieruit vloeide een samenwerking voort met het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) van Nederland; een nauwe samenwerking met de RCE die inmiddels al meer dan 5 jaar duurt.
In 2021 werd de ‘Dutch Caribbean Maritime Heritage Workgroup’ opgericht (gericht na de oprichting op bewustwording, capaciteitsopbouw, netwerkvorming en samenwerking), nadat de CAS-eilanden (Curaçao, Aruba en Sint Maarten) in 2019 het Nederlandse Ministerie van Cultuur formeel hadden verzocht om het UNESCO-verdrag 2001 inzake de bescherming van het onderwater cultureel erfgoed te ratificeren. Binnen deze expertgroep vertegenwoordigt drs. Dijkhoff namens MANA het eiland Aruba. In 2021 nam hij deel aan een intensieve virtuele UNESCO-cursus Onderwaterarcheologie en werd hij uitgenodigd als spreker tijdens het internationale seminar “Overview of Underwater Cultural Heritage Management in Latin America and the Caribbean”.
Eén van de resultaten van de samenwerking met OCW en RCE is de productie van een drietalige video (Papiamento, Nederlands en Engels), gesubsidieerd door de RCE, die het publiek informeert over het belang van de UNESCO-conventie van 2001 voor de bescherming van ons onderwater erfgoed. Deze video is te bekijken via de website van MANA (www.manaruba.org), de Facebookpagina National Archaeological Museum Aruba, Instagram (Museo Arkeologico) en op YouTube (https://www.youtube.com/watch?v=iIKTm7ZGrEc).
De samenwerking met de RCE culmineerde in 2025 in een drie weken durende theoretische en praktische training Beheer Onderwater Cultureel Erfgoed op Aruba. RCE vroeg MANA om als organisatorische en logistieke partner op te treden. In totaal namen 16 erfgoedprofessionals uit de Caribische delen van het Koninkrijk der Nederlanden deel aan deze intensieve cursus onder leiding van prof. dr. Martijn Manders van de Universiteit Leiden. Namens Aruba namen de archeologen drs. Raymundo Dijkhoff en drs. Harold Kelly (beiden MANA), maritiem ranger Shane Thielman (Aruba Conservation Foundation) en ecoloog Oriana Wouters MSc deel.
Het doel van de RCE-training was het opleiden van een kern van professionals op het gebied van maritiem erfgoed op de Caribische eilanden van het Koninkrijk, het opzetten van een samenwerkingsnetwerk en het bieden van vaardigheden die direct toepasbaar zijn op de eilanden. Dit diende tevens als voorbereiding op de ratificatie van het UNESCO-verdrag (2001). Ratificatie is noodzakelijk om een beter beheer en bescherming van ons onderwater erfgoed te kunnen realiseren.
Daarnaast biedt de RCE financiële ondersteuning voor fundamentele projecten op het gebied van maritiem erfgoedbeheer op Aruba, waarvan er in 2026 enkele van start zijn gegaan via een samenwerking tussen MANA, de Aruba Conservation Foundation (ACF) en IDNOVA. Een groep lokale duikers en erfgoeddragers uit de gemeenschap, onder leiding van Anthony Hagedoorn en Lui Samanez, helpt mee op verschillende onderzoekslocaties.
Ondertussen nam dr. Matt Carter van Inkfish in december 2025 contact op met MANA op aanbeveling van prof. dr. Manders (RCE). Momenteel leidt hij het zeebodemonderzoek rondom Aruba. Hierbij dient het bureauonderzoek uit 2021 als uitgangspunt om de exacte locaties te bepalen en primaire documentatie uit te voeren van de daarin geïdentificeerde nautische locaties (scheepswrakken), een gegevensbestand dat voortdurend wordt uitgebreid met nieuwe informatie. De gegevens van Inkfish zijn van essentieel belang voor de verdere ontwikkeling van de Maritieme Archeologie op Aruba; het betreft het eerste ‘baseline research’ van nautische onderwaterlocaties op het eiland, wat bepalend zal zijn voor het opzetten van een meer gestructureerd beheer van dit belangrijke culturele erfgoed.
