Autodeterminacion, kico realmente esaki ta significa pa un Pais? EAnews a acera Doctor in de rechten Jayburtt Dijkhoff pa duna un splicacion riba autodeterminacion, basicamente loke Aruba tin na e momentonan aki y ta na punto di perde. E derecho di autodeterminacion den su esencia kiermen cu a pueblo tin e derecho di dicidi riba su mes unda e kier bay como Pais.
E Pais ta determina con e ta haci uzo di su Pais su teritorio su recursonan, con e ta yuda su pueblo den e manera mas miho cu e ta pensa cu e por haci. Autodeterminacion ta un derecho esencial di tur pueblo pa nan bisa den cua direccion nan kier bay cu nan Pais.
Aruba prome cu 1986 Aruba tabata den un constelacion cu bo por bisa “postcolonialista” pa motibo cu antes e yama kolonie Curaçao en onderhorige eilanden tabata den e west paso Hulanda tabatin hopi kolonia porehempel tambe tabatin den oost e tabatin Nederlands-Indië unda cu awendia e yama Indonesia.
Sinembargo despues di segunda Guera mundial a bin ful un guera unda Indonesia a rebeldia y a declara independencia. Den e epoca aki Hulanda a dicidi di duna Aruba un statuut, unda cu Aruba a haya un tiki mas autonomia, pero Aruba ta keda bou di Antias. Kico esaki ta nifica?
Basicamente den e structura aki Aruba mester pidi Corsou permiso pa tur cos y esaki basicamente Corsou a reemplasa Reino Hulandes y tabata tuma e decisionnan pa e islanan, entre e islanan Aruba ta un di nan.
Si mester duna un ehempel di e situacion ta manera basicamente Aruba ta bou di curatela. Despues di añanan 50 na Aruba a bin e prome hotel y tabata bay bon y Aruba a cuminsa produci placa apart di LAGO.
Sinembargo enbes cu e placa aki keda pa Aruba mes por inverti den su comunidad, e placa tabata bay completo pa Corsou y e isla Corsou ta dicidi kico Aruba ta haya y kico e otro islanan ta haya aunke cu e placa ta keda traha na Aruba, Aruba no tabata beneficia y haya su placa completo pa e por inverti den su Pais, pero Corsou tabata dicidi kico Aruba ta haya for di e placa cu e mes ta genera.
Porehempel si Aruba a haci un ganashi pa 200 mil florin Corsou tabata dicidi porehempel cuanto Aruba ta haya, cuanto Corsou mes ta keda cu ne y cuanto e lo reparti entre e otro islanan, un placa cu Aruba a genera.
Basicamente Corsou a cuminsa hunga e rol di colonisado, esaki basicamente ta wak e den diferente escenario, porehempel na Merca ta wak e basicamente na e esclavonan den cas y of den plantages unda cu tabata crea un mini shon, tempo di guera mundial tambe tabatin e parti aki unda cu e mes un Hudiu nan tabata haya algo extra y nan tabata haci e bida hopi zuur di e resto di hende nan den e campo di concentracion. Basicamente esaki ta e mes un storia Aruba tabata den dje prome cu 1986.
Hulanda no tabata kier a deal cu e islanan den Caribe y a pone un isla cu den e caso aki ta Corsou bira e shon di e islanan y esaki tabata e Antias cu nos tabata biba den dje prome cu 1986. Pa e hende nan por a ilustra e frustracion cu Aruba tabata biba den dje tabatin hasta joke nan cu ta keda haci “ si Aruba mester bestel 1 potloot Aruba mester warda 1 siman paso e la keda pega na Corsou”. E constelacion di Antias no tabata un bunita situacion y a crea hopi enemistad entre islanan ruman.
Sinembargo e pueblo y e politiconan di e tempo aya no a haya e structura aki bon y aki ta caminda e lucha/bataya pa Pais Aruba a cuminsa pa por haya mas autonomia “Baas den nos mes un cas “ , Shon A Eman,Betico Croes pa asina Aruba haya su mes un autodeterminacion, dus nos mes por dicidi riba nos mes.
Na momento cu status aparte a yega y Aruba no kier a haci nada mas y na unda cu a declara papiamento na luga di papiamentu tabata batayanan cu a crea division te dia di awe.
Cu e splicacion aki por bisa cu esaki ta e esencia di un derecho di autodeterminacion cu na luga cu Aruba ta depende pa cada bes pidi permiso na un otro entidad, un otro autoridad ta bo pueblo ta dicidi, ta esun cu ta dicidi na unda e placa ta bay y kico ta e direccion cu lo tuma pa e Pais.
Basicamente autodeterminacion cu Aruba tin awe ta cana e caminda pa independencia tambe y esey ta e declaracion maximo unda cu un Pais ta bisa cu e ta independiente y ta full riba su mes pa determina pa mi hende nan kico ta miho
Parti 1







