Het debat over de Rijkswet HOFA is het financiële vlak ontstegen en overgegaan in een diepgaande discussie over de juridische grondslag van onze Status Aparte: het Statuut voor het Koninkrijk. Parlementslid Edgar Vrolijk presenteerde een gedetailleerde analyse over hoe deze wet de relatie tussen Aruba en Nederland voorgoed kan veranderen, waarbij hij waarschuwt voor het gevaar van de zogenaamde “aangelegenheden van het Koninkrijk”.
Het Statuut: Wat zijn autonome aangelegenheden? Volgens Vrolijk is het Statuut (Artikel 3, lid 1) zeer duidelijk in zijn definitie. Het bevat een beperkte lijst van onderwerpen die als “Koninkrijksaangelegenheid” worden beschouwd, zoals:
- Buitenlandse betrekkingen.
- Nederlandse nationaliteit (paspoorten).
Alle andere zaken, zoals Onderwijs en Financiën, zijn autonome aangelegenheden. Dit betekent dat elk land (Aruba, Curaçao en Sint Maarten) het heilige recht heeft om zichzelf te besturen, en dat het lokale Parlement het laatste woord en de controle over de eigen regering heeft.
De oorsprong: Onderhandelen onder druk De weg naar HOFA begon niet uit vrije wil, maar op de moeilijkste momenten van de pandemie in 2020. Vrolijk legde uit dat Nederland de noodzaak voor financiële steun gebruikte als instrument om Rijkswetten op te leggen. Dit is een kwalijke zaak in de manier waarop Nederland Aruba binnen het Koninkrijk behandelt.
Het parlementslid herinnerde eraan dat de Raad van State in 2020 zelf kritiek had op de wijze waarop Nederland deze wetten wilde opleggen zonder de juiste procedures te volgen. “Nederland handelde te kwader trouw toen zij Aruba lieten kiezen tussen het ondertekenen van deze wet of het betalen van een strafrente van 6,9%,” benadrukte Vrolijk.
Artikel 38 en het verlies van zeggenschap Het grootste juridische zorgpunt is het gebruik van Artikel 38, lid 2 van het Statuut. Dit artikel opent de deur voor twee landen om overeen te komen een autonome aangelegenheid (Financiën) om te zetten in een “Rijkshangelegenheid”. Volgens Vrolijk betekent het overdragen van deze macht dat de huidige minister van Financiën de financiën niet naar behoren kan beheren, wat hij een nationale schande noemt.
Volgens Vrolijk heeft dit proces de volgende implicaties:
- Gebrek aan gezonde samenwerking: Deze omzetting moet een gezamenlijk besluit zijn in een sfeer van samenwerking, niet een voorwaarde die onder financiële druk wordt opgelegd.
- Verlies van soevereiniteit: Als de HOFA in haar huidige vorm wordt ondertekend, geeft Aruba de structurele controle over haar eigen geld uit handen. Cruciale beslissingen over de begroting en overheidsuitgaven liggen dan niet langer uitsluitend bij onze eigen vertegenwoordigers op Aruba. Dit betekent dat Aruba niet langer zelfstandig kan beslissen over lokale ontwikkelingen en projecten.
De beslissing die het Parlement nu moet nemen, zal decennialang weerklinken en bepalen of Aruba een autonoom land binnen het Koninkrijk blijft of dat het inlevert op soevereiniteit en de macht verliest om over zichzelf en voor zichzelf te beslissen.