PoliticaFeatured

ANALISIS: E “Freno” di Den Haag; Con e Rijkswet HOFA ta mara man di Parlamento di Aruba

Hofa

E pakete legal nobo, conoci como e Rijkswet HOFA (Houdbare Overheidsfinancien Aruba), cu a keda presenta formalmente den su fase di concepto, ta marca un antes y un despues den e autonomia financiero di Aruba. Maske e discurso oficial ta papia di “finansa sostenibel”, e letra chikito di e ley ta revela un traspaso structural di poder pa Conseho di Minister di Reino (RMR).

E documento, cu ta inclui tanto e Landsverordening local como e Rijkswet mes, ta concretisa e acuerdo di 4 di juni 2024 entre Aruba y Hulanda cu no ta !BINDEND ! y NO a wordo negosha pa AVP –FUTURO . Sinembargo, un analisis profundo di e articulonan ta saca na luz cinco punto clave unda e poder di decision di e representantenan di pueblo na Aruba ta keda seriamente limita.

  1. Perda di Soberania Presupuestario

Te cu awe, Parlamento di Aruba tabata e organo supremo pa aproba presupuesto. Bou di e Rijkswet HOFA, e libertad aki ta keda virtualmente elimina. E normanan di deficit, e limitenan di debe publico y e gastonan di personal no ta wordo determina mas na Oranjestad, sino cu nan ta keda “hancra” den un Ley di Reino. Esaki nifica cu niun mayoria den Parlamento por dicidi pa cambia e rumbo financiero sin e bendicion di Hulanda.

  1. Begrotingskamer: E Vigilante Nobo

E ley ta introduci e Begrotingskamer. Maske legalmente e ta un organo Arubiano, su funcion ta pa actua como un “filtro preventivo”. Gobierno di Aruba ta obliga pa somete tur concepto di presupuesto na e organo aki. Si e Begrotingskamer duna un conseho negativo, Gobierno di Aruba  tin hopi poco espacio pa move, e principio di “comply or explain” (cumpli of splica) ta pone un presion legal asina halto cu desvia di e conseho por wordo interpreta como un falta grave na e Rijkswet.

  1. Intervencion Directo for di Den Haag

E punto di mas controversia ta keda e papel di e Conseho di Minister di Reino (RMR). E Rijkswet HOFA ta duna e RMR e poder legal pa interveni directamente den e maneho di Aruba si e normanan no wordo cumpli. Esaki por manifesta su mes den un “aanwijzing” (instruccion), unda Den Haag por dicta exactamente unda mester corta gasto of con mester aumenta entrada, pasando over di e boluntad di e mandatarionan local.

  1. Control riba NV-nan y Fundacionnan

Un novedad den e framework aki ta cu e supervision no ta limita su mes na e presupuesto central di Gobierno so. E control ta extende su mes structuralmente riba e sector colectivo, locual ta inclui fundacionnan y, indirectamente, e facilidad di Gobierno pa maneha e dividendonan di e companianan estatal (NV-nan). Esaki ta kita e “caha di emergencia” cu hopi biaha Gobiernan tabata uza pa tapa buraco den e presupuesto nacional.

  1. Un “Anclaje” Casi Imposibel pa Kibra

Door di mara e supervision financiero aki den e Statuut di Reino y den un Rijkswet, Aruba ta drenta den un structura legal cu ta hopi dificil pa deshaci di dje unilateralmente. Contrario na un ley local cu por wordo cambia cu un mayoria den Parlamento di Aruba, un Rijkswet mester di e consenso di tur partner den Reino, locual den practica ta nifica cu Hulanda tin e  prome y e ultimo palabra riba e futuro di e supervision aki, dus ruba e futuro di Aruba.

Tur e puntonan aki riba menciona ta puntonan hinca den e Concept Landsverordening” y e “Concept Voorstel van Rijkswet HOFA” cu ta bsicamente puntonan cu Prome Minister Mike Eman, Minister Geoffrey Wever y Minister Gerlien Croes a pone Aruba den dje y a traciona tur votador y henter pueblo di Aruba.

Conclusion Periodistico

E Rijkswet HOFA no ta djis un instrumento tecnico pa drecha finansa; e ta un piesa legal cu ta cambia e definicion di autonomia pa Aruba. Mientras cu Gobierno ta bende e ley como e unico caminda pa stabilidad y interesnan di fianza abao, e realidad ta cu e “stuur” financiero di e isla ta keda cada bes mas leu for di man di e votador Arubiano y mas den e politiconan di control di Den Haag.

E analisis aki ta abasa riba e “Concept Landsverordening” y e “Concept Voorstel van Rijkswet HOFA” cu a keda publica den e pakete di augustus 2025.

Klick y lesa pa bo mes:

concept Lv y rijkswet HOFA aug25

Related posts

Otmar Oduber: Mester coregi e situacion di nos pensionadonan

EA News Author

Rosa Leon a participa na Gerontologische Congres werken met kwetsbare Ouderen na Hulanda

EA News Author

Pronostico di tempo diabierna 05 di december

EA News Author

Leave a Comment

Whatsapp Message