Op 1 juli 2026 herdenkt Fundacion Preserva Aruba de afschaffing van de wet op de trans-Atlantische slavernij in het Koninkrijk der Nederlanden. Op 1 juli 1863 werden op Aruba 487 personen vrij verklaard. In het geschiedenisboek geschreven door Johan Hartog, Aruba zoals het was zoals het werd – van de tijd der indianen tot op heden uit 1953, wordt op pagina 227 aangegeven dat volgens het journaal van de gezaghebber de dag van de emancipatie zonder incidenten is verlopen.
Hartog documenteert ook dat de bevolking van Aruba de afschaffing van de wet op de trans-Atlantische slavernij voor het eerst herdacht en vierde op 1 juli 1888. Dit vond vijfentwintig jaar na de dag van de vrijmaking plaats. Hij meldt dat deze gedenkwaardige dag destijds op een zondag viel. Op deze dag werd er een dienst gehouden in de Protestantse Kerk in Playa (Oranjestad) ter herdenking van de vrijmaking. De volgende dag, 2 juli 1888, vond dit plaats in de Katholieke kerk in Playa. Na de mis liepen de kinderen van de Katholieke school en de openbare school naar het huis van de gezaghebber in Ponton. De Katholieke school bevond zich dicht bij wat we nu kennen als het Maria Convent in Playa, dat gebouwd was van vlechtwerk en leem (torto); de openbare school, die van steen was gebouwd, was gevestigd op de plek waar nu het kantoor van het CBS/Centraal Bureau voor de Statistiek staat in de Wilhelminastraat, en het huis van de gezaghebber was gelegen in Ponton. Voor het huis van de gezaghebber zongen de schoolkinderen het volkslied van Nederland en andere liederen. De gezaghebber, Jacob Thielen II, sprak hen toe en gaf hen een traktatie.
We weten niet wat de gezaghebber tegen de kinderen heeft gezegd. We vermoeden dat hij hen heeft bedankt voor hun inspanning om de lange weg van hun school naar zijn huis in de zon te lopen om onder andere het Wilhelmus te zingen. Fundacion Preserva Aruba is geïnteresseerd om te weten wat de gezaghebber gezegd zou kunnen hebben. Als er mensen zijn die dit verhaal van hun familie hebben gehoord, deel dit dan met ons. Ons WhatsApp-nummer is 7404342 en ons e-mailadres is preservaaruba11082023@gmail.com. Of schrijf zelf een artikel en deel het.
Jacob Thielen II werd gezaghebber op 7 juni 1888. Hij nam het roer over van gezaghebber David Gaerste. Gezaghebber Jacob Thielen II maakte aantekeningen van de gebeurtenissen van 1 en 2 juli 1888 in zijn journaal, en zo werd een deel van onze geschiedenis bewaard dat Johan Hartog in zijn boek heeft opgenomen zodat wij het kunnen lezen. Op basis van deze informatie vertelt Johan Hartog dat er ‘s avonds op verschillende plaatsen gedanst werd als onderdeel van de viering van de vrijmaking van de slaven op Aruba.
We weten wel dat de stichting We Culcha in San Nicolas sinds het jaar 2012 is begonnen met de openbare herdenking en viering van de vrijmaking van de slaven aan de oostkant van de brug (pariba di brug). Gedurende 124 jaar was het stil op Aruba met betrekking tot de afschaffing van de trans-Atlantische slavernij. Er zijn tot op de dag van vandaag nog steeds mensen die niet weten dat Aruba ook slavernij van Afrikaanse mensen heeft gekend. Zouden mensen deze dag in besloten kring hebben herdacht? Er is onderzoek nodig om te achterhalen of Club Suriname deze dag wellicht vóór 2012 heeft herdacht en gevierd.
De strijd van de nakomelingen van de slavernij voor de erkenning van het onrecht dat hun voorouders is aangedaan, kent een lange geschiedenis. De strijd begon al in de jaren 1920 met Anton de Kom. Anton de Kom schreef het boek Wij slaven van Suriname (1937). Zijn strijd werd in 1960 gevolgd door een mars in Amsterdam en de strijd van verschillende organisaties in Nederland, wat in 2012 resulteerde in het Nationaal Monument in het Oosterpark in Amsterdam en het Nationaal Instituut Nederlands Slavernijverleden en erfenis (NiNsee). De strijd voor erkenning van de rol van Nederland in de trans-Atlantische slavernij culmineerde in de excuses van minister-president Mark Rutte op 19 december 2022 en van koning Willem-Alexander op 1 juli 2023. Bij de laatstgenoemde gelegenheid waren de gouverneur van Aruba, het kabinet-Wever-Croes en hun genodigden aanwezig in het Archeologisch Museum, waar de excuses van de koning via de televisie werden gevolgd.
Op 19 juni 2023 bood de Nederlandse regering excuses aan aan de twee nog levende kinderen van Anton de Kom. Beiden zijn in 2024 overleden. Voor de familie van Anton de Kom duurde hun strijd meer dan een eeuw. Wie herinnert zich nog wat er op Aruba is gedaan op 1 juli 2024?
In 2025 boycotte het kabinet-Wever-Croes de herdenkingscommissie slavernijverleden van Nederland en herdacht deze dag niet. Verschillende stichtingen stonden wel stil bij deze dag. Fundacion Preserva Aruba publiceerde een artikel in de krant in verband met de afschaffingswet van 8 augustus 1862.
Op 1 juli 2026 herdenkt het kabinet-Mike Eman deze dag met een protocollaire handeling. Dit wordt een historische dag voor Aruba.
Fundacion Preserva Aruba nodigt iedereen op Aruba uit om op deze dag te reflecteren, jezelf af te vragen wat deze dag voor jou persoonlijk betekent en hoe jij Aruba wilt achterlaten als je sterft. Voor de directrice van Fundacion Preserva Aruba is het een dag van rouw, vervuld van verdriet voor allen die tegen hun wil in slavernij zijn gehouden, en zij wenst Aruba na haar dood beter achter te laten dan zij het heeft aangetroffen, namelijk een Aruba zonder discriminatie.
De Emancipatiemaand is mogelijk gemaakt met steun van het Openbaar Lichaam Bonaire, het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de Commissie Herdenking Slavernijverleden.