Organisashon di Derecho Humano di Bonaire (BHRO) a somete formalmente un keho na Kòmite di Derecho Humano riba Edukashon (HRC-Edukashon) i Kòmite di Derecho Humano pa Eliminashon di Diskriminashon Rasial (HRC-CERD), i dirigi na Minister Hulandes di Edukashon. E keho ta resalta violashon kontinuo di derecho di mucha i diskriminashon sistematiko den edukashon na e uniko skol sekundario di Bonaire, Scholengemeenschap Bonaire, spesifikamente e unidad di Liseo Boneriano.
E keho ta identifika varios tema prinsipal, inkluyendo e marginalisashon di muchanan nativo. E sistema edukativo aktual ta mina e derecho di e studiantenan nativo segun Artíkulo 73 di Nashonan Uni, negando nan igual oportunidat i violando standárdnan di derecho humano internashonal. E komunidat ta eksperensiando violashon di e derechonan basiko di muchanan Boneriano na dignidat, igualdad i ekspreshon kultural den edukashon desde e disolushon di Antias na 2010.
Un preokupashon prinsipal ta e kambio di Papiamentu idioma nativo pa Hulandés idioma stranhero komo idioma den edukashon, lo ke ta diskrimina kontra muchanan lokal. Husganado, o evaluando basa riba habilidad di muchanan nativo di komprondé un idioma stranjero na luga di nan abilidat intelektual, nan ta wordu manda na nìvèlnan edukativo abao, aumentando desigualdat sistematiko. Despues di e reformanan kolonial di 10-10-10, maestronan ku ta papia Papiamento den mayoria a ser remplasá pa maestronan ku ta papia Hulandés i ku no por komuniká na Papiamento. E situashona aki ta marginalisándo studiantenan lokal, ku tin difikultat pa komprondé e lesnan i nan ta wordu evaluá erroneamente basa riba nan habilidad di idioma stranjero, no riba nan poténsial akademiko. “Esaki ta viola e Rekomendashon di UNESCO riba e Status di Maestro (1966),” ku ta indiká ku edukashon mester ta duna na idioma madre di e mucha i di maestronan lokal”
Un otro preokupashon ta e kritika ku muchanan lokal ta sufri for di maestronan ku ta papia Hulandés pa motibu di nan aksent ora nan ta papia Hulandes. E diskriminashon aki ta krea stigmatisashon, ta baha e moral di e muchanan i ta fomenta un kompleho di inferioridat. En vez di rekonosé e abilidat intelektual di e muchanan, nan komprenshon i abilidat di e idioma stranjero impone Hulandes ta wordu husa komo norma di defisiensia, kreando daño sikologiko i mas aun eksluyendo nan di e sistema edukativo. Esaki no solamente ta afekta e prestashon akademiko di e studiante, sino tambe nan sentido di autoestima i identidad kultural.
Esklushon di mayornan for di desishonan importante den edukashon ta viola nan derecho segun e Konvenshon di Nashonan Uni bao di Derecho di Mucha (UNCRC). Mayornan mester tin rol signifikativo, pero e sistema aktual ta tene nan afo, perde konfiansa i mina kolaborashon ku maestronan i e sistema eskolár.
Un otro preokupashon kritiko ta e miedo ku maestronan ku ta duda pa papia i tuma akshon kontra e diskriminashon sistematiko pa miedu di represaya di parti di autoridat di skol, I asina mantene e situashon manera e ta aktualmente.
E ambiente edukativo aktual na Bonaire ta kontribuí na un porshento haltu di dropout i ta hunga un rol mayor den e aumento di violensia hubenil, frustrashon di studiante, I asta krimen inkluyendo homisidio i suisidio resiente. Ta un koinsidensia ku dos dekada pasa, Hulanda a prioritisá I konstrui e di dos prision mas grandi na mundo per kapita riba Bonaire, posiblemente antisipando e frakaso di e sistema di edukashon aktual? E situashon urgente i grave aki ta demanda reforma imediato pa prevení mas daño na salud mental i bienestar di nos muchanan lokal.
E keho i petishon ta hasi yamada na Minister Bruins I gobierno hulandes pa tuma akshon imediato riba e siguiente puntonan: 1-Revisá i restaura Papiamento komo idioma primario di instrukshon den tur sistema edukativo, konforme ku prinsípionan internashonal di derecho humano, i pa preservá identidad kultural. 2- Implementá manehonan anti-diskriminashon pa asegurá ku tur studiante, di tur origin kultural o idioma, ta wordu trata igual. 3- Protehá i empodera maestronan pa defende derecho di studiantenan sin miedu di represaya. 4- Debolbe gobernashon lokal di edukashon na pueblo di Bonaire pa asegurá ku sistema edukativo ta reflehá e balornan, idioma i kultura di e komunidat lokal.
E keho di BHRO ta sostene pa e komunidat i ta inkluí un petishon kontinuo di firmá dor di mayornan I suidadonan preokupa.
BHRO ta kompromete pa lucha te ku realisa igualdat I protekshon di derechonan di muchanan Boneriano ta restaura bek bao di Artíkulo 73 di Karta di Nashonan Uni, ku ta enfatisá e responsabilidad di promové e bienestar i avansamentu edukativo di e habitantenan, respetando nan kultura i protehá nan kontra abuso, asegurando ku Boneriano no ta wordu trata komo un grupo minoritario o siudadano di segundo klase. Ta tempu pa un sistema edukativo ku ta kumpli ku ley internashonal i tratadonan di derecho humano—un ku ta balora i respeta idioma, kultura, i poténshal di muchanan di Bonaire.
Davika Bissessar Shaw – Presidente Bonaire Human Rights Organization
James Finies – Fundador Bonaire Human Rights Organization
Testigua I respalda pa:
Joseline Thielman – Miembro Muhernan Fuerte – Ala Femenino Pueblo Progresivo Uni
Phenice Frans Piar – Miembro Muhernan Fuerte – Ala Femenino Pueblo Progresivo Uni
