E cuestion politico rond di Minister Arubano Gerlien Croes ta desaroyando mas y mas den un dossier cu ta lanta pregunta riba integridad, transparencia y e funcionamento di e estado di derecho democratico den Reino Hulandes.
Loke a cuminsa como un serie di pregunta parlamentario tocante un biahe di trabou di e minister den un private jet, entretanto a crece bira un situacion caminda varios experto huridico — tanto di Merca como localmente na Aruba — ta conclui cu posiblemente tin cuestion di actuacion contra ley y regulacion.
Na mes momento, ta resulta practicamente imposible pa eherce control politico riba e dossier.
Sin contesta, sin transparencia
Desde december, miembronan di oposicion den Parlamento di Aruba ta purbando di haya claridad tocante e vuelo di Minister Gerlien Croes den un avion privado.
E pregunta clave:
e minister a paga pa e vuelo, y si ta asina, bao di cua condicion?
E pregunta ey ta crucial, pasobra diferente scenario huridico por ta problematico:
Si no a paga, por ta trata di un regalo of un bentaha adkiri;
Si a paga, pero hopi mas bao di e balor di mercado, esaki tambe por ta un bentaha cu no a wordo raporta;
Y si a tuma luga un pago conforme balor di mercado, ta lanta e pregunta si structuralmente e vuelo mag a wordo ehecuta contra pago legalmente.
Segun oposicion, specialmente e falta di transparencia ta problematico.
Te cu awe:
Preguntanan parlamentario a keda sin contesta;
Varios peticion pa un ora di pregunta no a wordo trata;
Peticionnan pa reunion publico no a wordo honra;
Y te hasta un peticion di LOB (peticion pa derecho di acceso na informacion publico) a wordo rechasa.
Entretando un procedimiento formal di LAR ta coriendo contra e rechaso ey.
Oposicion ta afirma cu debi na esaki, de facto no tin ningun control posible riba e pregunta si tabatin cuestion di un regalo, bentaha of un construccion cu posiblemente ta contra ley.
Dos conseho huridico: mesun direccion
E caso a haya peso adicional despues cu a busca dos conseho huridico separa.
E prome conseho a wordo redacta door di expertonan Americano riba tereno di regulacion di aviacion. Den esaki ta conclui cu ora ta paga pa un vuelo asina, por tin cuestion di transporte aereo comercial. Den e caso ey, segun e expertonan, un asina yama certificado AOC (Air Operator Certificate) lo tabata obligatorio.
Precis ey e problema ta sinta.
Minister Wendrick Cicilia a confirma publicamente cu e avion concerni NO tabatin un certificado AOC.
Esey ta nifica, segun e expertonan, cu un pago comercial pa e vuelo por ta legalmente problematico.
Despues a busca tambe un conseho huridico local, enfoca especificamente riba e contexto Arubano.
E conseho ey ta cuadra den un forma biniendo hopi cerca cu e conseho Americano.
Expertonan local a analisa e cuestion a base di:
Regulacion di aviacion di Aruba;
E Landsverordening integriteit ministers (Ordonansa Nacional Integridad di Ministernan);
Disposicionnan relevante di Codigo Penal;
Regulacion tocante regalo, bentaha y conflicto di interes;
Y hurisprudencia tocante integridad y transparencia di mandatarionan publico.
Nan conclusion ta skerpi:
precisamente debi cu no ta brinda transparencia completo y no ta entrega documentacion controlabel, no por stipula si tabatin cuestion di un regalo, un bentaha adkiri of un pago bao di balor di mercado.
Segun e expertonan, esey ta exactamente caminda posible violacionnan di integridad por origina.
Cu otro palabra:
e problema no ta solamente loke posiblemente a pasa, sino tambe cu ta haci e control riba e fechonan practicamente imposible.
Politicamente explosivo: colega-ministernan ta contradeci otro
E cuestion a bira politicamente mas sensitivo ainda pasobra diferente minister a haci declaracionnan publico cu ta parce dificil pa hinca den otro.
Minister Geoffrey Wever a reconoce publicamente cu Minister Croes no a contesta e preguntanan di oposicion.
Minister Wendrick Cicilia a confirma despues cu e avion no tabatin un certificado AOC.
Y Minister Gerlien Croes mes a declara recientemente den un entrevista cu e sí a paga pa e vuelo.
Precis e combinacion ey ta haci e caso huridicamente explosivo:
pasobra si a paga pa un vuelo cu comercialmente no mag a wordo ehecuta, segun e expertonan por tin cuestion di violacion di regulacion di aviacion.
Gobernador informa
Entretando oposicion a informa Gobernador di Aruba tambe riba e situacion.
Despues di cartanan ripiti, finalmente un reaccion a bini for di Cas di Gobernador. Cu esaki a confirma cu dia 21 di mei e consehonan huridico lo wordo balisa den recepcion door di e director di Cas di Gobernador.
Cu esaki e dossier ta move mas y mas for di un discusion politico normal pa un cuestion institucional mas amplio.
Pregunta mas grandi: e control democratico ta funciona ainda?
Loke ta haci e caso aki interesante pa medionan di comunicacion Hulandes, ta cu e dossier entretanto ta bay mas leu cu simplemente un biahe di trabou di un minister den un private jet.
E pregunta central entretanto ta:
Kico ta pasa ora:
ministernan no ta duna contesta;
control parlamentario ta wordo frustra structuralmente;
peticionnan pa transparencia publico ta wordo rechasa;
consehonan huridico ta indica posible infraccionnan;
pero control efectivo of intervencion ta keda ausente?
Dentro di Aruba caba ta papia abiertamente tocante un crisis institucional y constitucional.
Y precisamente esey ta toca e Reino tambe.
Pasobra tanten cu preguntanan fundamental riba integridad, transparencia y responsabilidad gubernamental keda sin contesta, e duda ta crece te na cua punto e estado di derecho democratico dentro di Aruba ta funcionando efectivamente ainda.
