Memey di tur e show, biahamento, anuncio y sacamento di potret di Ministernan di AVP-FUTURO, tin un realidad cu ta bira mas bisto: e rumbo di Aruba su finansa publico ta causa preocupacion. Nos no ta bisa cu Aruba ta den un crisis financiero awe. E cifranan actual ainda ta mustra un surplus y economia ta genera entrada. Pero un Gobierno responsabel no ta wak solamente e saldo di awe. E mester wak si e decisionnan di awe ta keda pagabel mañan. Y precisamente ey e señalnan ta preocupante.
Gasto ta crece mas lihe cu entrada
Den presupuesto 2027, entrada di Pais ta subi cu Afl. 55 miyon, of 3%, compara cu 2026. Sinembargo, gasto coriente ta subi cu Afl. 82 miyon, of 4%. Entre otro, gasto di personal ta subi cu Afl. 16 miyon, producto y servicio cu Afl. 56 miyon, subsidio y transferencia cu Afl. 22 miyon, y interes cu Afl. 4 miyon.
Un gasto incidental por wordo ahusta. Pero ora gasto bira structural, e ta compromete e placa di cada aña. Si entrada baha of turismo haya un golpi, e gasto permanente ta keda. E resultado ta cu cada florin nobo ta wordo compromete prome cu Gobierno por inverti’e den scol, caminda, cuido, siguridad of cultura.
Espacio financiero ta bira mas chikito
Na 2027 Aruba ta presupuesta cerca di Afl. 293 miyon solamente pa paga interes. Esaki ta alrededor di 15 cent di cada florin cu Gobierno ta cobra. Esey ta placa cu no por bay pa drecha scol, mantene caminda, fortalece Hospital of inverti den desaroyo economico. Refinanciamento por yuda baha e costo di interes, pero no ta soluciona e problema si Gobierno ta keda uza e espacio nobo pa crea mas gasto permanente. No por sigui crea mas obligacion structural sin cobertura pa futuro.
Inversion ta keda atras
Otro señal preocupante ta e nivel di inversion. CAft a califica solamente Afl. 3,5 miyon di inversion directo, pafo di e fondo di inversion AIOF, como marginal compara cu e tarea grandi cu Aruba tin. Pa e fondo di inversion AIOF tin Afl. 11 miyon contempla pa 2027, pero na momento di e evaluacion no tabata tin un presupuesto completo ni un agenda multi-anual di inversion presenta. Esaki ta crea un imagen engañoso: un surplus por parce hopi bunita riba papel precisamente pasobra proyecto necesario no ta wordo ehecuta.
Surplus di fondonan social ta disparce
Sinembargo e señal mas serio ta e proyeccion di AZV y SVb. Segun e cifranan multi-anual, AZV su surplus ta proyecta pa baha di Afl. 74 miyon na 2027 pa apenas Afl. 9 miyon na 2031: un caida di aproximadamente 88%. SVb su surplus ta baha di Afl. 40 miyon pa Afl. 11 miyon: un caida di 72,5%.
E fondonan no ta den deficit ainda. Pero nan margen pa absorba un aumento den costo medico, mas pensionado, menos entrada di prima of un shock economico ta bira cada biaha mas chikito. Na mes momento, e surplus di e fondonan ta wordo conta como recurso pa baha debe di Pais. Na 2026 SVb a deposita Afl. 50 miyon cerca Pais. Tal operacion por tin sentido financiero, pero solamente si Gobierno por demonstra cu e fondo ta keda cu suficiente likides, cu tin un reserva minimo, un proyeccion actuarial y condicionnan cla pa repago.
Surplus anual no ta automaticamente “placa liber”. E placa tin cu proteha cuido y pensioen di pueblo, tambe den añanan dificil.
E imagen completo ainda falta
Tin otro motibo pa cautela: e definicion oficial di sector colectivo a wordo amplia di 6 pa 34 entidad, pero no tur e entidadnan ta consolida completamente den e calculacion di debe y saldo. Ademas, varios compania publico ainda no a presenta nan cuenta anual 2024. Mientras e informacion aki falta, Parlamento no por mira e cuadro fiscal completo. Debe, garantia, contrato largo, atraso di pago y posibel rescate di entidad publico por bira obligacion pa Pais.
E conclusion ta cla
No ta cuestion di crea panico. Ta cuestion di anticipa problema prome cu e bira crisis. Aruba su situacion actual ta relativamente fuerte, pero e margen di siguridad ta bira cada bes mas chikito. Gasto ta crece mas lihe cu entrada. Interes ta come un parti grandi di cada florin. Inversion ta marginal. Surplus di AZV y SVb ta baha drasticamente. Y no tin un bista completo ainda di e obligacionnan publico.
AVP–FUTURO ainda no a demonstra cu su rumbo financiero ta sostenibel pa e añanan nos dilanti. Gobierno mester presenta e costo completo di cada medida permanente, su fuente di financiamento y su efecto multi-anual. Tambe mester publica un plan concreto di inversion, proteha reserva di e fondonan social y duna Parlamento un cuadro consolida di tur entidad publico.
“Show y propaganda por tapa realidad pa un rato, cifra no,” Parlamentario Xiomara Maduro ta expresa pa mustra su preocupacion riba e rumbo cu AVP-FUTURO ta scoge pa Aruba.
